Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn de spanningen tussen Rusland en de nabijgelegen landen Roemenië en Moldavië in rap tempo opgelopen. Tijdens de verkiezingen in 2024 en 2025 domineerde in beide landen de vraag: Kiezen we voor de EU of voor Rusland? Studenten vertellen hoe zij deze politieke kwestie in hun land ervaren.
Roemenië en Moldavië zijn lange tijd onder Russische invloed geweest. Zo was Moldavië een onderdeel van de Sovjet-Unie en stond Roemenië onder direct militair en economisch bestuur van de Sovjets. Sinds het einde van de Koude Oorlog hebben de landen zich meer tot Europa gewend. Maar noch Roemenië, noch Moldavië is volledig losgekomen van de invloed vanuit Moskou. De positie van beide landen werd op scherp gesteld toen Rusland Oekraïne binnenviel in 2022. Door de toenemende vijandigheid tussen Rusland aan de ene kant en Oekraïne en de EU aan de andere kant, wordt de druk op deze landen, waar voorstanders van beide kanten leven, om hun positie in dit conflict duidelijk te maken steeds groter.
Door de ogen van studenten
De inval ging als een schok door Oekraïne heen, maar aanvankelijk werd de oorlog ook gevoeld door studenten in Roemenië en Moldavië. Voor de Roemeense student Mircea*, die in Boekarest de master Design for New Media doet, betekende het dat er na de inval Oekraïense vluchtelingen bij hem in huis kwamen. ‘Wij brachten een moeder en dochter onder bij ons. Dat heeft mij veel empathischer gemaakt’, vertelt Mircea.
De Moldavische studenten Marius* en Vlad* ervoeren bij de Russische inval in de eerste plaats angst. Aanvankelijk was het onduidelijk hoe snel het Russische offensief zou oprukken, maar toen deze opmars werd tegengehouden en de oorlog veelal binnen de Oekraïense landsgrenzen bleef, stabiliseerde de dreiging. Vlad, masterstudent rechtsgeleerdheid in Roemenië, vertelt dat met deze stabilisering ook de angst voor de oorlog is afgenomen. Daardoor veranderde ook de publieke opinie: ‘Eerst vond men dat Roemenië moest ingrijpen, maar daarna raakten de Roemenen gefrustreerd, omdat het land al zoveel geld uitgaf aan het opvangen van Oekraïense vluchtelingen’, vertelt hij.
Een vinger in de pap
Door de oorlog en de onrust rondom vluchtelingen bleef de verhouding tot Rusland een belangrijk thema in de nationale politiek en domineerde het de verkiezingen. Deze werden uiteindelijk in beide landen gewonnen door een pro-Europese partij, zij het met smalle marges. Het hoge percentage pro-Russische stemmers is deels te danken aan de invloed vanuit Moskou. Zo werden de presidentsverkiezingen in Roemenië ongeldig verklaard, omdat er bij de campagne van de pro-Russische presidentskandidaat Georgescu sprake was van Russische inmenging. Het land financierde onder andere massaal de promotie van Georgescu op TikTok door het gebruik van aanbevelingsalgoritmes en reclames. Daarbovenop zetten ze tienduizenden accounts in, afkomstig van de Russische overheid, om propaganda te verspreiden. Georgescu werd als gevolg uitgesloten van de nieuwe verkiezingen.
‘Wanneer ik met pro-Russische mensen praat, lijken ze niks over de wereld te weten’
Om Russische inmenging tegen te gaan besloot de Europese Raad om de omroepactiviteiten van Russische nieuwszenders Sputnik en Russia Today op te schorten. Ook Moldavië blokkeert toegang tot meer dan twintig Russische media-websites, omdat deze gebruikt zijn voor het verspreiden van desinformatie. Om de verbanning te omzeilen is het Kremlin overgestapt op sociale media. Opnieuw, net zoals bij de Roemeense verkiezingen, gebruiken de Russen tienduizenden accounts om pro-Russische kandidaten te promoten of desinformatie te verspreiden over de EU en immigratie.
Ondanks dat het overgrote deel van de studenten in Roemenië en Moldavië een pro-Europese koers steunt, bereikt de pro- Russische content ook hen. ‘Ik zie Russisch nepnieuws waarin wordt beweerd dat Rusland Roemenië wil helpen om de EU te verlaten, dingen waarvan je zou verwachten dat niemand ze gelooft’, vertelt Mircea. Op een gegeven moment werd de content hem te veel en besloot hij tijdelijk al zijn sociale media te verwijderen. Marius, die bezig is met zijn master bedrijfskunde in Chișinău, ziet dezelfde soort content populair worden in Moldavië. Hij vertelt waarom hij denkt dat deze content aanslaat: ‘Aanhangers van het pro-Russische sentiment zijn voor mijn gevoel vaak minder goed onderwezen. Hoe meer Russische content ze zien, hoe vaker ze het geloven.’ Ditzelfde beeld deelt Mircea: ‘Wanneer ik met pro-Russische mensen praat, lijken ze niks over de wereld te weten. De pro-Russische partij praat met mooie woorden en probeert hen te manipuleren.’
Keyboard warriors
Terwijl het debat over Rusland de nationale politiek en de online wereld in zijn ban houdt, merken studenten weinig van dit discours op hun universiteiten. Volgens Vlad en Marius wordt er nauwelijks over de oorlog gepraat omdat hun universiteiten pro-Europese bolwerken zijn. Mircea vertelt dat ook zijn universiteit een pro-Europese bubbel is, maar dat er wel degelijk over Oekraïne wordt gesproken. Hij legt uit: ‘Mijn universiteit staat in het teken van kunst. In onze films en projecten komen dan ook vaak politieke thema’s zoals de situatie in Oekraïne naar voren.’
Waar op Nederlandse campussen protesterende studenten een bekend gezicht zijn, laten de Moldavische en Roemeense campusgebouwen zich onbezet. Vlad vertelt dat hij, en veel van zijn medestudenten, niet protesteren omdat zij denken dat dit geen verschil maakt. Wel ziet Vlad het politieke discours onder studenten terug op online platforms. ‘Het zijn echte keyboard warriors’, vertelt hij glimlachend. Ook Mircea ziet dat studenten niet protesteren: ‘Mensen die de macht hebben moeten van mening veranderen, maar ik zie dat dit niet bereikt wordt door te protesteren. Daarom kan je beter hard werken en een goede baan vinden, zodat je meer invloed hebt en echte verandering teweeg kan brengen.’
‘Een angstcultuur rondom politieke participatie is immers wel de cultuur waar oudere generaties mee zijn opgegroeid’
Marius herkent dit sentiment. Daarom zet hij zich naast zijn studie in voor Moldavië, als vicepresident van de jongerenbeweging bij de pro-Europese Partij van Actie en Solidariteit (PAS). Deze partij won in 2020 en 2024 de presidentsverkiezingen met Maia Sandu en de parlementsverkiezingen in 2025. Marius ziet dat mensen in Moldavië niet politiek actief durven zijn: ‘Ze zijn bang om vervolgd te worden en reputatieschade op te lopen. Ook zijn ze bang voor het feit dat het omarmen van de nieuwe politieke norm het weggooien van de oude waarden betekent. Een angstcultuur rondom politieke participatie is immers wel de cultuur waar oudere generaties mee zijn opgegroeid,’ legt Marius uit. ‘Mijn ouders waren bezorgd toen ik politiek actief werd. Zij maakten mee dat pro-Russische Moldaviërs werden buitengesloten toen de macht naar de Europese Unie verschoof. Voor het geval er weer een machtswisseling is kan je maar beter onpartijdig zijn, zo denken ze. Zelf ben ik niet bezorgd, ik ben nog jong.’
De messias

Tijdens de verkiezingen van 2024 in Roemenië won de pro-Russische presidentskandidaat Georgescu in korte tijd veel aanhang. Hij verzette zich gedurende zijn campagne tegen de status quo en daarmee de pro-Europese partij die al twintig jaar regeerde. Georgescu wist genoeg steun te werven, mede dankzij Rusland, om de eerste ronde van de presidentsverkiezingen te winnen. Vlad vermoedt dat de pro-Russische kandidaat zo populair is geworden omdat Roemeense kiezers zich sneller bij een individu aansluiten, dan bij een politieke ideologie of groep. Hij legt uit: ‘Mensen plaatsen het probleem bij één persoon en de oplossing bij één persoon. Ze zoeken een messiasfiguur.’ Ook Marius en Mircea herkennen dit: ‘Ik baal er erg van. Soms voelt het alsof je moet kiezen tussen twee kwaden’, vertelt Mircea. Marius legt uit dat tijdens de presidentsverkiezingen van Moldavië precies hetzelfde probleem speelt: ‘Ook hier zoekt men een messias, maar wij hebben geluk met onze ‘messias’ Maia Sandu.’
De (Europese) toekomst
Ondanks dezelfde taal, de gedeelde geschiedenis met Rusland en de vergelijkbare discussies in de landelijke politiek, blijft er tussen Roemenië en Moldavië één groot verschil: het EU-lidmaatschap. Waar in 2007 Roemenië al lid werd van de EU, had haar buurland pas later genoeg steun voor een mogelijk lidmaatschap en werd het pas in 2022 kandidaat-lid van de EU. Toch blijft in beide landen het anti-EU sentiment populair. Marius ervaart een belangrijk verschil: ‘Roemenië weet niet echt meer hoe het is om nog dagelijks de invloed van Rusland te voelen. Door de bescherming van de EU en de NATO voelen zij niet de dreiging vanuit Moskou zoals Moldavië dat doet.’
Alle drie verwachten ze dat de nieuwe generatie de politieke verandering brengt waar steeds meer Roemenen en Moldaviërs naar snakken
Alhoewel er in Moldavië wel degelijk steun is om lid te worden van de EU, zijn er enkele struikelblokken die het toetreden bemoeilijken. Voor sommige Moldaviërs sluiten de eisen die worden gesteld aan het Europese lidmaatschap, vooral omtrent de lhbtiq+-gemeenschap en immigranten, niet aan bij hun overtuigingen. Vooral de oudere generaties hechten meer waarde aan deze conservatieve idealen dan aan een EU-lidmaatschap.
Vlad meent dat het goed zou zijn voor zijn thuisland als ze lid zouden worden van de EU, en merkt dat steeds meer mensen het daarmee eens zijn. Zijn positieve kijk op de toekomst wordt gedeeld door de andere twee studenten. Alle drie verwachten ze dat de nieuwe generatie de politieke verandering brengt waar steeds meer Roemenen en Moldaviërs naar snakken.
* Achternamen bekend bij de redactie
Dit artikel verscheen eerder in ANS-krant 1.

