Op woensdag 2 augustus 2025 is er in Nederland een 17-jarig meisje van haar fiets getrokken en vermoord. Lisa was haar naam. Het incident leidde in de media tot veel ophef: hoe heeft dit kunnen gebeuren en wie heeft dit gedaan? De media wisten al snel te vermelden dat de dader een ongedocumenteerde man was, een asielzoeker.
In de meeste gevallen geven de media een juist beeld van de werkelijkheid, zo ook in het geval van de moord op Lisa. Het is een feit dat ze is vermoord door een buitenlander. Toch, zelfs wanneer media enkel feiten verkondigen, schetsen ze een onvolmaakt beeld van de werkelijkheid. Sinds de opkomst van moderne media zijn we namelijk in twee belevingswerelden gaan leven, die beide een andere werkelijkheid laten zien.
We hebben een authentieke levenswereld waarin we mensen spreken, de hond uitlaten, een rondje hardlopen, kortom: dingen écht meemaken. Daar hebben we een nieuwe levenswereld bijgekregen: de mediawereld. Deze mediawerkelijkheid is wel gebaseerd op iets wat iemand echt heeft meegemaakt en dus op de waarheid, maar is vele malen intenser en repetitiever dan onze authentieke levenswereld.
De Amerikaanse politiek filosoof en journalist Walter Lippman geeft in een van zijn werken een adequaat voorbeeld van hoe deze twee werelden naast elkaar bestaan. Hij beschrijft een situatie in de Eerste Wereldoorlog waarin Engelsen, Fransen en Duitsers vredig met elkaar op een eiland wonen. Maandenlang wisten zij niet dat ze met elkaar in oorlog waren. Toen het bericht hen bereikte, waren ze van de ene op de andere dag vijanden.
Dit voorbeeld laat zien dat een ervaring, die enkel en alleen afkomstig is uit de mediawereld, een onnodige vijandigheid kan veroorzaken. Een fenomeen dat tegenwoordig, vooral door de opkomst van sociale media, zorgwekkende vormen aanneemt. Neem bijvoorbeeld een bericht van Omroep Gelderland: in de nacht van 3 op 4 oktober plaatsen zij op TikTok een video onder de kop ‘In de Molenstraat was een ernstig geweldsincident’. Oorzaak, dader en slachtoffer waren allemaal onbekend, dus werd er in de reacties van het ruim 150.000 keer bekeken bericht volop gespeculeerd. ‘Nederland heeft zijn eigen graf gegraven’, ‘meer azc’s graag’ en ‘kleur?’, werd er onder andere gereageerd.
Door dergelijke reacties en de berichtgeving over daadwerkelijke misdrijven van asielzoekers, zoals de moord op Lisa, is de opvatting ontstaan dat asielzoekers de oorzaak zijn van een grote hoeveelheid misdaad in Nederland. Het overgrote deel van de Nederlanders zal echter nooit daadwerkelijk een misdrijf van een asielzoeker meemaken. Het ‘probleem’ vindt daarom niet zijn grond in de authentieke levenswereld van Nederlanders, maar in de mediawereld. Zodoende kunnen de media, zelfs met het tonen van keiharde feiten, er niet in slagen een totaalbeeld van de alledaagse werkelijkheid te tonen.
Ondanks dat media een cruciale rol spelen in de informatievoorziening, is het goed te erkennen dat ze niet volmaakt zijn. Wellicht is het daarom waardevol om zo nu en dan de mediabril af te zetten, en te kijken hoe de wereld er dan uitziet.

