Home ANS ANS Kijkt: Sentimental Value (2025) – ★★★★

Met een fijnzinnig oog voor de schoonheid van imperfectie schetst de Noorse regisseur Joachim Trier een familie die na jaren van emotionele afwezigheid voorzichtig weer naar elkaar toe beweegt. In die poging tot herstel ontvouwt zich een complex web van gemis, liefde en onuitgesproken pijn.

Op ANS’ nachtkastje ligt momenteel De architectuur van het geluk van de Zwitserse filosoof en schrijver Alain de Botton. In deze tijdloze bestseller verwondert De Botton zich over het begrip ‘ruimte’. Dezelfde ruimte die ons op het ene moment een gevoel van geluk kan geven, biedt even later plaats aan een echtelijke ruzie of sombere gedachten. Het is haast alsof de Noorse regisseur Joachim Trier (bekend van The Worst Person in the World) deze woorden in zijn achterhoofd had bij het maken van zijn nieuwe film Sentimental Value.

Architectuur van geluk

De Botton schrijft:  ‘Een paar uur geleden weergalmden er nog kinderkreten en volwassen stemmen, maar sinds de laatste bewoner een paar uur geleden (met haar schooltas) vertrok, is het huis aan zijn eigen indrukken van de ochtend overgelaten. Het is inmiddels een goed geïnformeerde ooggetuige. Het keek toe bij prille verleidingspogingen, zag hoe huiswerk werd gemaakt, sloeg ingebakerde baby’s gade, nog maar net uit het ziekenhuis, en werd midden in de nacht gewekt door gefluisterde besprekingen in de keuken.’ 

Een huis als levende entiteit die zwijgend toekijkt: net als bij De Botton is in Sentimental Value het eerste personage geen mens, maar een huis. Terwijl de camera door de ruimtes glijdt, leest een verteller het essay voor dat de jonge Nora (gespeeld door Renate Reinsve) ooit schreef. De grote ramen maakten het mogelijk om scènes van buitenaf te filmen, alsof we door de ogen van het huis kijken.

Nora vraagt zich af of het huis waarin ze met haar zus Agnes (Inga Ibsdotter Lilleaas) opgroeide liever licht en leeg is, of vol en zwaar. Of het liever enkel voelde hoe de zon de muren botergeel kleurde, of door diezelfde muren heen ouders hoorde ruziën en kinderlichamen de trap op en af hoorde denderen. Ze denkt het laatste. Het huis was getuige van liefde, verwaarlozing, ambitie en stilte. Trier maakt het tot een levend archief van herinneringen, trauma’s en gemis. Niet voor niets zocht hij naar eigen zeggen een jaar lang naar de juiste locatie. Uiteindelijk vond hij het rode negentiende-eeuwse Pippi Langkous-achtige huis op vijf minuten van zijn appartement in Oslo. 

‘Of het liever enkel voelde hoe de zon de muren botergeel kleurde, of door diezelfde muren heen ouders hoorde ruziën en kinderlichamen de trap op en af hoorde denderen’

Liever vol en zwaar

Sentimental Value begint met een breuk: de moeder van Nora en Agnes is overleden. Het is niet de eerste breuk binnen dit gezin. Kort na de begrafenis staat hun vader, gerenommeerde filmmaker Gustav Borg (Stellan Skarsgård), onaangekondigd op de stoep – net zo plotseling als hij jaren eerder uit hun leven verdween. Kunst had altijd voorrang, en nu nog steeds. Gustav wil zijn carrière nieuw leven inblazen met zijn meest persoonlijke film tot nu toe, gefilmd in het gezinshuis en gebaseerd op het leven van zijn moeder, die zelfmoord pleegde. Voor de hoofdrol ziet hij maar één persoon: Nora, inmiddels een gevierde theateractrice. Zij weigert resoluut. 

Die weigering vormt een van de sterkste dramatische motoren van de film. Nora worstelt zichtbaar met gezien worden, intimiteit en haar mentale gezondheid. Trier introduceert haar met een intense scène van verlammende podiumvrees, ondanks haar succes. Ze heeft een affaire met een tegenspeler – een liefde die bij voorbaat gedoemd is – en zegt hem in bed: ‘Ik ben voor tachtig procent fucked up.’ Tegelijkertijd blijft juist dit psychologische spoor later te weinig uitgewerkt. Haar suïcidale gedachten komen abrupt op, zonder voldoende verdieping. Ook haar relatiestatus en haar plankenkoorts verdwijnen gaandeweg naar de achtergrond, de film opent telkens nieuwe zijtakken zonder ze volledig te verkennen.

 ‘Kunst had altijd voorrang, en nu nog steeds’

Kunstige communicatie

Wanneer Gustav besluit de film toch te maken, kiest hij als vervanging voor zijn dochter voor een Amerikaanse steracteur, Rachel Kemp (gespeeld door Elle Fanning), en moet het project noodgedwongen in het Engels worden opgenomen. Rachel voelt feilloos aan wat er wringt: kan dit verhaal dat zo diep geworteld is in een familiegeschiedenis, wel overeind blijven met iemand die de Noorse taal niet eens verstaat? Haar onvermogen om zich de rol eigen te maken is geen slecht acteerwerk van Fanning, maar juist een briljant gespeeld falen. Ze kan het personage simpelweg niet vinden. Deze spanning tussen fictie en waarheid loopt als een rode draad door de film. Gustav belichaamt in veel opzichten het cliché van de grote mannelijke kunstenaar: egocentrisch, emotioneel ontoegankelijk en alcoholistisch, maar tegelijkertijd teder en geduldig op de filmset. Zijn crew is zijn familie, en toch faalt hij als vader. Dat hij zijn relatie met Nora probeert te herstellen via een film is zowel tragikomisch als pijnlijk voorspelbaar. Trier veroordeelt hem echter niet. Dankzij het fenomenale spel van Skarsgård blijft Gustav een gelaagd personage: iemand die via kunst probeert te voelen wat hij in het echte leven niet aankan.  

De meest hartverscheurende scène is Nora’s monoloog, geschreven door haar vader, waarin ze zegt dat bidden niet zozeer praten met God is, maar het erkennen van wanhoop. Wanneer ze de tekst voorleest aan haar zus Agnes, wordt pijnlijk duidelijk dat dit stuk misschien minder over hun grootmoeder gaat dan over Nora zelf. Kunst fungeert hier als spiegel, als mislukte poging tot communicatie, en tegelijk als de enige taal die dit gezin deelt. 

Melancholische gelaagdheid

Visueel en materieel klopt Sentimental Value tot in de kleinste details. De kleding wordt gedragen, niet gestyled. Het interieur ademt: mokken op tafel, posters van tentoonstellingen in de keuken, meubels die de naam dragen van Scandinavische ontwerpers en persoonlijke rommel in elke hoek. Muzikaal kiest Trier opnieuw voor bestaande nummers – van Yusef Lateef tot Labi Siffre, Roxy Music en New Order – die de film een warme, melancholische gelaagdheid geven. 

‘Alles klopt, alles is zorgvuldig gekozen, en juist daardoor blijft er voor de kijker weinig ruimte over voor twijfel’

Door geen bombastische Zimmer-deuntjes in te zetten, maar muziek die een geschiedenis heeft, weet Trier ook hier het belang van kunst te onderstrepen. Toch is Sentimental Value misschien wel té perfect afgewogen. Alles klopt, alles is zorgvuldig gekozen, en juist daardoor blijft er voor de kijker weinig ruimte over voor twijfel. Nora en Agnes’ moeder, met wie de film begint, blijft opvallend vaag, terwijl zij degene is die de zussen heeft gevormd. Wie was zij? Hoe was haar ouderschap? In een film die draait om generationeel trauma voelt die afwezigheid als een gemiste kans.

Alles voor de kunst

In een ijzingwekkende slotscène wordt het huis gestript: de oude keuken wordt gesloopt, de boekenkasten gaan eruit, alles wordt gladgetrokken tot makelaarsesthetiek. De ziel verdwijnt. Het markeert zowel een begin van heling als een vorm van verlies. Alles voor de kunst. Dat Nora uiteindelijk toch vrede sluit met haar vader en de rol in zijn film speelt, voelt als een net iets te afgerond Hollywood-einde. Die keuze sluit aan bij de toevoeging van een echte Hollywood-acteur aan deze verder kleinschalige arthousefilm. Sentimental Value balanceert daardoor tussen blockbusterdrama en het Noorse indiegenre waar Trier om bekendstaat. Hoewel de film alle aandacht verdient die hij door deze keuzes vergaart, blijven sommige verhaallijnen daardoor onafgewerkt.

Sentimental Value is een film waarin elke stille blik en rommelige tafel betekenis draagt. Joachim Trier onderzoekt hoe emotionele wonden worden doorgegeven van generatie op generatie, en hoe kunst zowel een vlucht als een vorm van erkenning kan zijn. Het resultaat is een rijke, gevoelige film die soms meer wil vertellen dan hij kan dragen – en misschien legt hij juist daarin iets wezenlijk menselijks bloot.

Laat een reactie achter

Gerelateerde artikelen