Home VerdiepingAchtergrond Ongelooflijk: geloof lijkt toe te nemen

In Dei Nomine Feliciter, ofwel: ‘Moge het ons in Gods naam voorspoedig gaan’. Zo luidt het motto van de Radboud Universiteit (RU). Deze leus herinnert stilletjes aan een lang vergeten tijd waarin religie hoogtijdagen vierde. Toch speelt geloof nog wel degelijk een grote rol in de levens van veel jongeren en is het volgens sommigen zelfs bezig met een heuse comeback.

De goddelijke voorspoed die ons door het motto toegewenst wordt, prijkt op het Erasmusgebouw, de site en het briefpapier. Daarnaast heeft de universiteit een eigen pastoor en kijkt de bronzen H. Titus Brandsma vanaf zijn plekje bij het Cultuurcafé geruststellend naar de voorbijsjokkende studenten. Maar, houden zij zich nog bezig met God? Leeft Hij nog in hun harten en hoofden of dopen zij zich alleen onder in bier?

Wedergeboorte van geloof?

Tegen de verwachtingen in lijkt de daling van het aantal gelovigen in het seculiere Nederland te stagneren. Vanuit het niets schijnen jongeren de weg naar de kerk gevonden te hebben. Paul Vermeer, docent religiewetenschappen aan de RU, werkte mee aan het onderzoek God in Nederland van de Vrije Universiteit en de KRO-NCRV en was verrast door de uitkomst. Uit het onderzoek bleek dat voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog een nieuwe generatie religieuzer is dan de vorige. Voorheen was elke volgende lichting christenen kleiner dan die daarvoor, dit noemt men generationeel verval. ‘Het onderzoek begon in 1966 en wordt sindsdien elke tien jaar uitgevoerd’, legt hij uit. ‘Wij hebben onderzocht hoeveel mensen er religieus zijn en hoe zij dat invullen, maar niet waarom ze religieus zijn. Hoewel jongeren weer vaker geloven in God en meer waarde hechten aan religieuze instanties zoals de kerk, is dat in hun gedrag nog niet terug te zien. Dat jongeren meer zouden bidden en vaker naar de kerk zouden gaan, kwam niet uit het onderzoek’, stelt Vermeer.

‘Hoewel jongeren weer vaker geloven in God en meer waarde hechten aan religieuze instanties zoals de kerk, is dat in hun gedrag nog niet terug te zien’

Desondanks is er wel degelijk sprake van een trendbreuk. Vóór de Tweede Wereldoorlog waren vrijwel alle Nederlanders netjes weggestopt in hun eigen religieuze gemeenschap. Vanaf de jaren zestig daalde, mede dankzij de toenemende welvaart, de behoefte aan spiritualiteit. Parochies en gemeenten, lokale gemeenschappen van katholieken en protestanten, verdwenen als sneeuw voor de zon, waardoor in de meeste kerken meer beelden dan gelovigen overbleven. In deze naoorlogse periode kregen jongeren meer keuzevrijheid van hun ouders. ‘Eén ding weet je dan zeker,’ legt Vermeer uit, ‘kinderen kiezen er dan voor om niet meer mee te gaan naar de kerk. Bovendien zagen veel babyboomers de kerk als een instituut van dwang en grepen ze de kans om afstand te nemen van deze autoriteit.’

Paul Vermeer speelt (niet) voor God 

Hoewel veel mensen God al dood hadden verklaard, lijkt religie aan een wedergeboorte te zijn begonnen. Maar waarom dat specifiek nu gebeurt blijft giswerk, ook voor Vermeer. ‘Het zou kunnen dat een nieuwe generatie de kerk minder associeert met autoriteit en onderwerping, waardoor zij hier meer voor openstaan’, speculeert hij. Daarnaast kan de coronapandemie, en de daarbij behorende vereenzaming van de maatschappij, een rol hebben gespeeld. ‘Jongeren zaten in hun eentje op hun kamer en kregen daardoor meer behoefte aan gemeenschap’, suggereert Vermeer. ‘Er zal eerst meer onderzoek naar jongeren en religie moeten plaatsvinden voordat hier serieuze uitspraken over gedaan kunnen worden’, voegt de religiewetenschapper toe. Interessant is dat generationeel verval bijna niet voorkomt bij moslims. In de Nederlandse moslimgemeenschap zijn óók jongeren vaak nog net zo religieus als hun ouders en grootouders. ‘De meeste moslims in Nederland hebben een migratieachtergrond, wat een verklaring zou kunnen zijn voor het lage verval. Mensen met een migratieachtergrond houden namelijk vaak langer vast aan hun culturele identiteit, daarbij speelt religie een belangrijke rol.’

‘Mensen met een migratieachtergrond houden namelijk vaak langer vast aan hun culturele identiteit, daarbij speelt religie een belangrijke rol’

Happy-clappy christenen 

De vraag blijft hoe jongeren uiting geven aan hun religie. Een groot verschil tussen deze generatie en de vorige is het alsmaar toenemende gebruik van sociale media. ‘Het is goed mogelijk dat voor jongeren ook het religieuze leven zich meer en meer online gaat afspelen’, aldus Vermeer. Zo duiken er steeds meer religieuze influencers op en is er dit jaar voor het eerst een millennial door de Rooms-Katholieke Kerk heilig verklaard. De in 2006 overleden Carlo Acutis is vanaf nu de beschermheilige van, ja, het internet. Naast sociale media lijken ook evangelische megakerken in Nederland steeds meer jongeren te trekken. Deze ‘happy-clappy christenen’ weten met diensten, die meer weg hebben van popconcerten dan kerkdiensten, een moderne indruk te wekken. Dit succes is ook terug te zien in evenementen zoals Opwekking en The Passion die elk jaar steeds meer bezoekers weten te trekken. 

Geloof je het zelf?

Hoe kan het dan toch dat sommige jongeren zich juist nu aangetrokken voelen tot het geloof en zich zelfs bekeren? Tamar Strijker (18) en Alesso Dibinoudis (25) zijn allebei religieus en studeren in Nijmegen. Strijker “studeert Dramatherapie en is lid van de christelijke studentenvereniging Ichthus. Dibinoudis is naast zijn studie Strategic Management en Filosofie voorzitter van de Moslim Studenten Vereniging (MSV). Strijker en Dibinoudis herkennen zich in het verhaal van Vermeer. ‘De generatie vóór ons is vaak streng religieus opgevoed, maar voelde niet de ruimte om kritische vragen te stellen’, vertelt Strijker. ‘Er is vaak geconcludeerd dat mensen minder religieus worden wanneer de welvaart toeneemt, maar ik denk dat die trend aan het kantelen is’, gaat Dibinoudis verder. ‘Uiteindelijk bereik je een punt waarop je denkt: waar draait het nou écht om? Religie kan je leven veel betekenis geven’, concludeert hij. 

Bier, bijbels en bidden

Geloof geeft een extra dimensie aan het studentenleven van Strijker en Dibinoudis. ‘Ik bid ’s ochtends altijd tijdens het ontbijt en voordat ik ga slapen spreek ik uit waar ik die dag dankbaar voor ben geweest’, vertelt Strijker. Ook Dibinoudis houdt zich dagelijks bezig met zijn geloof, zo bidt hij vijf keer per dag. ‘Als voorzitter van MSV ben ik dagelijks met de vereniging bezig, daarin staat mijn religie centraal.’ legt hij uit. ‘Bij MSV komen we niet bij elkaar in een bar of club, want moslims mogen niet drinken of aanwezig zijn op een plek waar alcohol wordt geconsumeerd. MSV richt zich in plaats daarvan op het versterken van de gemeenschap. We werken aan de belangen van religieuze studenten, bijvoorbeeld door het verkrijgen van meer gebedsruimtes’, vertelt de student. Daarnaast organiseert de vereniging jaarlijks de ‘hutspot en couscous’ in samenwerking met de Studentenkerk, de christelijke verenigingen en de studievereniging Awaz. ‘Al moet ik eerlijk bekennen dat ik nog nooit hutspot heb gegeten’, vertelt Dibinoudis gekscherend. Strijker zegt zich te herkennen in zijn verhaal: ‘Je vormt met de vereniging een gemeenschap die je als gelovige minder snel vindt op de campus of in de rest van Nijmegen. Kenmerkend voor een religieuze studentenvereniging is deels het leren over ons geloof, maar ook de gezelligheid. Zuipen en feesten passen niet helemaal bij mijn levensstijl, maar naar een bar gaan vind ik heel leuk. Soms ben ik zoekende naar die balans: hoe ver wil ik meegaan met het gedrag van een ander? Dat gevoel heb ik wel sneller wanneer ik met mijn niet-christelijke vrienden ben.’

Maakt God gelukkig?

Het lijkt er dus op dat religiositeit onder jongeren aan het toenemen is. Maar wat draagt dit bij aan het leven van studenten? Over de baten van geloof is in de wetenschap nog een groot debat gaande. Veel van deze onderzoeken leggen de nadruk op het ervaren van geluk. Zo blijkt uit een onderzoek van het Pew Research Center in de Verenigde Staten dat 38% van de gelovigen aangaf ‘heel gelukkig’ te zijn tegenover 30% van de niet-gelovigen. Dit wordt echter door andere onderzoekers betwist. Zo stelt psycholoog Mohsen Joshanloo dat er geen causaal verband bestaat tussen geluk en geloof. Ook voor Dibinoudis is dit een moeilijke vraag. ‘Geluk associeer ik met het hebben van een goed gevoel. Ik denk dat een geloof je niet per se gelukkiger maakt, maar je wel houvast geeft in moeilijke situaties. Zo is er een gezegde dat als volgt gaat: “Vertrouw op God, maar bind wel je kameel vast”, waarmee wordt bedoeld dat je zelf altijd actie moet blijven ondernemen voordat je het volledig aan God kan overlaten’, legt hij uit. Voor Strijker is geloof ook meer een drijfveer. ‘God is erg belangrijk voor mijn identiteit’, voegt ze toe. ‘Zo geloof ik dat Hij mij gemaakt heeft om anderen te helpen. Daardoor motiveert mijn geloof mij om door te blijven studeren.’

‘Vertrouw op God, maar bind wel je kameel vast’

De schaamte voorbij

‘Ik ben iemand die altijd al met diepe levensvragen zat, vandaar dat ik nu ook filosofie studeer’, vertelt Dibinoudis. Zijn levensvragen bepaalden niet alleen zijn studiekeuze, maar zetten hem op jonge leeftijd al op het pad naar bekering. ‘Op mijn vijftiende werd ik religieus’, legt hij uit. ‘Maar mede omdat ik bang was voor discriminatie was ik toen erg verlegen over mijn geloof en hield ik het een tijd geheim. Nu bid ik daarentegen soms zelfs openlijk op straat’, zegt hij lachend. ‘Je ergens voor schamen ligt natuurlijk ook aan je omgeving. Op de universiteit ontvang ik over het algemeen positieve reacties, maar dat is niet overal zo’, vult hij aan. Het percentage gelovigen op de RU is klein. ‘Het kan snel voorkomen dat je de enige moslim in de collegezaal bent. Daarom is het fijn dat je bij de vereniging bij elkaar kan komen’, legt Dibinoudis uit. Strijker had vooral in haar puberteit last van schaamte voor haar religie. ‘Ik twijfelde over mijn geloof, net als enkele anderen in mijn familie. Gelukkig was er veel ruimte voor dat gevoel. Doordat ik mijn geloof dagelijks ben gaan praktiseren, verdween die schaamte. Nu draag ik het ook altijd met me mee’, vertelt ze trots terwijl ze wijst naar de gepersonaliseerde kruisjesketting die om haar nek hangt.  

Toch lijkt het nog te vroeg om echte conclusies te trekken over de ogenschijnlijk toegenomen religiositeit onder jongeren. Vermeer vindt het daarom ook belangrijk om hier een flinke kanttekening bij te plaatsen. ‘De uitkomsten van het onderzoek zitten nog steeds binnen de foutmarge’, legt hij uit. ‘Bovendien gaat het om maar één onderzoek met ongeveer tweeduizend respondenten, onder wie tweehonderd jongeren. Om echt iets wezenlijks te kunnen zeggen over de toename van geloof zal er dus meer onderzoek gedaan moeten worden.’ Dus of jongeren écht geloviger worden? Daar durft Vermeer zijn hand niet voor in het (vage)vuur te steken. Voor het echte antwoord kan alleen gebeden worden.

Wil je meer weten over het leven van onze religieuze studenten? Of ze met iemand zouden daten met een andere geloofsovertuiging bijvoorbeeld? De rest van het interview met Tamar en Alesso is te beluisteren als podcast op Spotify. Klik daarvoor hier.

Dit artikel verscheen eerder in ANS-krant 3.

Laat een reactie achter

Gerelateerde artikelen